AB’YE HAYVANSAL ORİJİNLİ GIDA İHRACATINDA GENEL GEREKLİLİKLER

AB  de gıda güvenliğinden Sağlık ve Tüketiciyi Koruma Genel Müdürlüğü sorumludur.

AB’nin hayvansal orijinli gıdaların  ithalatında genel prensibi ürünlerin hijyen ve tüketicinin korunması  hususunda olduğu kadar, gıdaların elde edildiği  hayvanların sağlık durumları hususunda da birliğe üye ülkelerde uygulanan standartları sağlanacağının garanti edilmesidir.

AB’ ye ihracatın sorunsuz ve verimli bir şekilde gerçekleşebilmesi için ilgili firma ve ülkelerin AB ‘ ye gıda  ithalat kurallarının temelini oluşturan Avrupa Gıda Yasası’ nın prensiplerini ve felsefesini çok iyi şekilde anlamaları gerekir.

AB Gıda Yasası ‘tarladan çatala’ gıda zinciri boyunca proses kontrole büyük önem verir.

Genel gıda yasası felsefesi bilgi akışına ve kalite yönetimine dayanır. Yalnız son ürünü kontrol etmek tüketiciye kendi başına her seferinde aynı kalite, güvenilirlik ve şeffaflıkta ürün sağlamada yetersizdir.

 AB’ ye ihraç edilen tüm hayvansal orijinli ürünlerde  veterinerlik sertifikası aranır. Veterinerlik sertifikasını veren ihracatçı  ülkedeki yetkili makamın Avrupa Birliği  Sağlık ve Tüketiciyi Koruma Genel Müdürlüğü tarafından tanınmış bir kurum olması gerekir. Türkiye’de bu kurum Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’dır.İhracat konusundaki tüm  ikili görüşmeler ilgili diğer diyaloglar bu yetkili kurum aracılığı ile sürdürülmelidir.Bu yüzden AB ‘ye hayvansal orijinli gıda  ihraç etmek isteyen tüm kuruluşların Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile kontakt kurmaları ,AB ile iletişimi bu kanal yoluyla  gerçekleştirmeleri gerekmektedir.

Tüm hayvansal orijinli gıdalarda ihracat için aranan ilk şart ürünün orijin ülkesinin ürünle ilgili pozitif listede (positive list of eligible countries) yer almasıdır.

Genel olarak uygunluk kriterleri

▪ İhracatçı ülkenin tüm gıda zincirinden sorumlu yetkili bir veterinerlik makamının olması gerekir.Bu yetkili makam etkili denetim yapabilecek ve güvenilirlik  garanti onayı verebilecek altyapıya haiz olmalıdır.

▪Ürünlerin ülke orijini genel hayvan sağlığı kriterlerini karşılamalıdır. Bu da söz konusu ülkenin  Dünya Hayvan Sağlığı Organizasyonu (OIE) ‘na  üyeliğini zorunlu kılmaktadır. Söz konusu ülke Organizasyon’ un kriterlerini karşılamalı, bildirilen yükümlülükleri yerine getirmelidir.

Veterinerlik servisleri tüm gerekli sağlık kontrollerinin yapılmasını sağlamalıdır. Canlı hayvanların ve hayvansal ürünlerin AB’ye ihracatında düzenlenen Sağlık Sertifikaları ürün bazında farklılık göstermektedir. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü’nün http://www.kkgm.gov.tr/birim/hay_har/hayv_hark/sertifikalar.html  internet adresinde ürün bazında düzenlenen sağlık sertifikaları örnekleri yer almaktadır.

Bunlara ek olarak kanatlı hayvanlar için onaylı ülkeler kuş giribi ve Newcastle hastalığı salgınlarını 24 saat içinde Avrupa Birliği  Sağlık ve Tüketiciyi Koruma Genel Müdürlüğü’ne bildirmekle yükümlüdürler.

.▪İlgili ülkelerin yetkili makamları  halk sağlığı ve hijyen gerekliklerinin sağlandığının garantisini vermelidir. Hijyen mevzuatı tüm hayvansal orijinli ürünlerin işlenmesi, saklanması, depolanması ve dağıtımı ile işletmenin yapısı ve kullanılan ekipmanlar hususunda özel koşullar içerir.Bu koşulların amacı yüksek kalitenin sağlanması ve yapılan işlemler sırasında meydana gelebilecek herhangi bir bulaşmanın önlenmesidir

▪İlaç, pestisit ve bulaşan kalıntılarının AB standartlarına uygunluğunun kanıtlanması açısından bir izleme sistemi mutlaka uygulanmalıdır.(Deniz ürünleri için ağır metaller, kanatlılar içi salmonella mutlaka izlenmelidir.)

▪İhracatı yapacak ülkenin yetkili makamı mutlaka bir izleme sistemi geliştirilmeli ve Avrupa Komisyonu’na kabul için sunmalıdır, bu izleme sisteminin kabulünden sonra sistemin süre uzatımı için her sene tekrar Komisyona sunulması gerekir.

▪Kanatlı et ihracatı yapmak isteyen ülkenin mutlaka kuş gribi gözetim programı bulunmalıdır.

▪İhracatlar yalnız ihracatçı ülkenin yetkili makamınca denetlenen ve AB standartlarına uyumlu olduğu tespit edilen onaylı kuruluşlarca yapılabilir.Yetkili makam gerekli garantileri sağlar ve düzenli denetimleri yapmaktan sorumludur.

▪Canlı veya işlenmiş midye ve istiridye gibi çift kabuklu yumuşakçalara, deniz kestanesi gibi derisi dikenlilere ve deniz salyangozu gibi karındanbacaklılara özel koşullar uygulanır.Bu ürünlerin ihracatı yalnızca üretimin yapıldığı bölge onaylı ise mümkündür.İhracatçı ülkenin yetkili mercii bu ürünlerin sınıflandırılmasından ve ürünlere kabuklu zehirlenmesine yol açan deniz biotoksinlerinin bulaşmaması açısından üretim alanlarının yakın takibinden  sorumludur.

▪Koyun, keçi ve inek gibi hayvanların etinin ihracatında, ihracatçı ülke bu hayvanların BSE  durumlarını tespit uygulaması için başvurmalıdır..BSE (Bovine spongiform encephalopathy) bu hayvanlarda rastlanabilen ölümcül bir sinir hastalığıdır.BSE durumu risk değerlendirmesine dayanır ve özel BSE ilişkili ihracat koşullarına bağlıdır.

▪AB Gıda ve Veterinerlik Ofisinden bir komisyonun yapacağı bir denetim yukarıdaki sayılan koşulların uygunluk onayı için gereklidir. Bu tarz bir denetim AB Komisyonu ve ihracatçı ülkenin yetkili makamı arasındaki güven ilişkisinin sağlanması açısından önemlidir.

Tüm hayvansal orijinli gıda ürünleri AB sınırları içerisine bir resmi veteriner eksperliğindeki sınır denetiminin onayı ile girebilir.

Her sevk edilen parti mal sistematik belge, kimlik, eğer uygunsa fiziksel kontrole tabi tutulur. Fiziksel kontrollerin sıklığı ürünün risk profiline ve önceki kontrollerin sonuçlarına bağlıdır.

Uygun bulunmayan mallar ya imha edilir ya da uygun koşullar varsa 60 gün içerisinde geri gönderilir.

Hayvan sağlığını korumak açısından yolcuların yanlarında AB’ye et ve et ürünleri sokması yasaklanmıştır.

Bunların dışında içinde hem bitkisel hem de hayvansal ürün barındıran kompleks gıdalarda da

gıdanın durumuna göre sınır kapılarında veteriner kontrolleri zorunludur.

Bu gıdalardan:

   ▪İçeriğinde işlenmiş çiğ et bulunanlar

   ▪İçeriğinin yarısı ya da daha fazlası hayvan orijinli ya da işlenmiş et olanlar

   ▪İçeriğinde et veya et ürünü olmayan, yarısından daha azında işlenmiş süt ürünü bulunan ve aşağıdaki şartları taşımayanlar:

      -Raf ortamı sıcaklığında stabil veya işlenmesi sırasında tamamen pişirilmiş ya da ısıl işleme maruz kalmış, tüm çiğ içeriği denatüre olmuş

      -Sıkı paketlenmiş ya da temiz kaplara kapatılmış

      -ticari dökümanı ile birlikte gelmiş ve üye ülkelerden birinin resmi dilinde etiketlenmiş, doküman(veterinerlik sertifikası) ve etiketin birlikte ürünün içeriği, niceliği, paket sayısı, ülke orijini, üretici firma ve ürün bileşimi hakkında bilgi verdiği ürünler,

sınır kapılarında veterinerlik kontrolüne tabidir.

Avrupa Birliği süt ve süt ürünleri ithalatında ilgili ülkenin genel hayvan sağlık durumuna göre ülkeler arasında sınıflandırma yoluna gitmiştir.Türkiye bu sınıflandırmaya göre AB ülkelerine:

Fº değerinin 3 ya da daha fazla olduğu (Fº değeri:121.1 ◦C de 1 dk ısıl işlem için 1 dir) sterilizasyon işlemi uygulanmış ya da en azından 72 ºC de 15 saniye pastörizasyona eş değer bir ilk-ısıl işlem gördükten sonra aşağıdaki uygulamalar sonucunda  fosfataz testinde negatif sonuç verebilecek (Bu test pastörizasyonun başarılı olup olmadığını test etmek için uygulanır):

 1-▪ İnsan tüketimi için üretilmiş süt ve süt ürünleri için:

      -yüksek sıcaklıkta pastörizasyon, UHT ya da sterilizasyon gibi ikinci ısıl işlemler

      -süt tozu ve süt tozundan üretilen ürünler için kurutma işlemi ile devam eden ve ilk ısıl işleme eşdeğer bir ikinci ısıl işlem

   ▪ İnsan tüketimi için üretilmemiş  süt ve süt ürünleri için:

      -en azından ilk ısıl işlem kadar etkili ikinci bir ısıl işlem, ayrıca süt tozu ve süt tozundan üretilmiş ürünler için fosfataz testinde negatif sonucu sağlayan ikinci ısıl işlemin ardından kurutma  işlemi

2-pH ın en az 1 saat boyunca 6 değerinin altında tutulduğu asidifikasyon işlemi

süt ve süt ürünlerini ihraç edebilir.

İhracat Onayı İçin Gerekli Resmi Basamaklar:

▪İhracatçı ülkenin ilgili yetkili makamı AB’ ye et ve et ürünleri ihracatı için Avrupa Birliği Sağlık ve Tüketiciyi Koruma Genel Müdürlüğü’ne resmi başvuruda bulunmalıdır. Başvuru tüm yasal gerekliliklerin karşılanabileceğini tasdik etmelidir.

▪Avrupa Birliği Sağlı ve Tüketiciyi Koruma Genel Müdürlüğü’ nce gönderilecek soru formu  yetkili makam tarafından doldurulup geri gönderilmelidir.

▪Bu aşamada eğer yapılmadıysa  kalıntı izleme planını da mutlaka ibraz edilmelidir.

▪Eğer kalıntı izleme planın değerlendirilmesi ve soru formu sonucu uygun bulunursa, AB Gıda ve Veterinerlik Ofisi olay yerinde durum tespiti amacı ile denetim gerçekleştirir.

▪Denetim sonuçları ve ihracatçı ülkenin verdiği garantilere dayanarak  AB Sağlık ve Tüketiciyi Koruma Genel Müdürlüğü ihracatçı ülkenin onaylı ülkeler listesine alınmasını , bu ülkeden yapılacak ithalatın özel koşullarını ve ülkeden AB’ye ihracatına izin verilecek kuruluşların listesinin tasarılarını komisyona sunar.Tüm bu tasarılar üye ülkelerce görüşülür.

▪Eğer üye ülkeler olumlu görüş belirtirlerse Avrupa Komisyonu kabulünden sonra ilgili ülkedeki onaylı kuruluşlar listeye alınır ve bu liste internette halka sunulur.

Türkiye  ve diğer ülkeler için bu listelere ürün bazında

https://sanco.ec.europa.eu/traces/output/listsPerCountry_en.htm#  adresinden bakılabilir.